مقررات ملی ساختمان
مدارک فنی یکی از ارکان کنترل ساختمان محسوب می‌شود. کنترل ساختمان خود دارای سابقه طولانی در دنیاست و مبحثی مهم در خدمات مهندسی ساختمان مي‌باشد که دارای بخشهای علمی و تئوریک خاصی است و فعلاً در اینجا به آن پرداخته نمی‌شود. قابل ذکر است که کنترل ساختمان دارای هفت رکن اصلی به شرح زیر است:
• مدارک فنی
• تشخیص صلاحیت عاملان
• کنترل طراحی
• نظارت در حین اجرا
• کنترل کیفیت
• کنترل نهایی
• کنترل نحوه کاربری
مدارک فنی ساختمان بطور کلی شامل دو دسته ضوابط می‌باشد: 1ـ ضوابط فنی 2ـ ضوابط کنترلی
1) ضوابط فنی
مدارکی که اینگونه ضوابط را پیشنهاد می‌کنند، از حیث شکل و محتوا به چهار گروه تقسیم می‌شوند که مشخصات هر گروه از نظر حدود تفصیلی بودن، اجباری یا اختیاری بودن و قلمرو حوزه شمول هر یک با گروه دیگر متفاوت است.
1-1 مقررات ملی ساختمان
مجموعه ضوابطی است که به عنوان یک مبنای حداقل باید در طراحی، اجرا و نگهداری ساختمان توسط طراحان، اجراکنندگان و بهره‌برداران رعایت شود. این ضوابط بر هر گونه عملیات ساختمانی نظیر تخریب، نوسازی، تغییرکاربری، توسعه‌بنا، افزایش یا کاهش طبقات، جابجایی، تعمیر اساسی و نظایر آن حاکم است و دارای اصول مشترک و متحدالشکل در سطح کشور است که به این اعتبار به آن مقررات ملی اتلاق می‌شود. فروع تفصیلی آن ممکن است برحسب مقتضیات محلی و اقلیمی از منطقه‌ای به منطقه دیگر فرق کند.
1-1-1 حدود تفصیل: بسیار محدود است و در آن دستورالعملهای مستقیم طراحی و اجرا وجود ندارد، بلکه بصورت کاملاً اجمالی آنچه را که اجباراً باید رعایت شود ذکر می‌کند.
1-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: مقررات ملی ساختمان در قلمرو خود لازم‌الاجراست و به همین جهت لحن آن آمرانه بوده، فاقد جنبه‌های ارشادی و آموزشی است.
1-1-3 قلمرو: قلمرو مقررات ملی ساختمان کل کشور است و باید قابلیت اجرا در کلیه مناطق شهری با هر نوع وضعیت اقتصادی و نیروی انسانی را داشته باشد. لذا در این مقررات تفاوتهای اقلیمی، اقتصادی و نظایر آن باید رعایت و ملحوظ شود.
1-2 آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی
مدارکی هستند که در آنها دستورالعملهای مستقیم برای طراحی، اجرا و نگهداری ساختمانها و کیفیت فنی کارهای ساختمانی را معین می‌کنند. مشخصات آنها به شرح زیر است:
1-2-1 حدود تفصیل: این ضوابط و دستورالعملها به میزانی که اقتضای موضوع باشد، تفصیلی خواهد بود و در آنها توضیحاتی برای روشن شدن مواد و ضوابط مندرج در مقررات ملی ساختمان ارائه می‌شود.
1-2-2 اجبار یا اختیار در استفاده: آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی به خودی خود اجباری نیستند، مگر آنکه در مدارک قانونی دیگر (نظیر مقررات ملی ساختمان) به آنها ارجاع داده شود از این طریق تمام یا بخشی از آنها به میزانی که در مقررات ملی و مدارک لازم‌الاجرای دیگر ذکرشده، اجباری خواهد بود یا اینکه بنابر قانون خاصی آيین‌نامه‌ها الزامی گردند.
1-2-3 قلمرو: قلمرو حاکمیت آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی، تابع مدارک قانونی است که آنها را الزام می‌کند، در غیر اینصورت فاقد قلمرو خواهد بود.
1-3 استانداردها
استانداردها حاوی ضوابطی برای سه نوع الزام خاص می‌باشند:
الف- ارائه ضوابطی برای تعیین حداقل مرغوبیت کالاها و مواد و مصالح و اجزاء و قطعات ساختمانی
ب- ارائه روشهای آزمایش و کنترل کیفیت مواد و مصالح
ج- ارائه آیین کاربرد و نحوه استفاده از مواد و مصالح
1-3-1 حدود تفصیل: استانداردها تفصیلی‌ترین نوع مدارک فنی هستند و نباید هیچگونه سکوت و ابهامی در تعیین مشخصات کالاها و روشهای آزمایش در آنها مشاهده شود.
1-3-2 اجبار یا اختیار در استفاده: استانداردها به خودی خود اجباری نیستند، مگر آنکه مکانیزم‌های قانونی جداگانه‌ای آنها را اجباری کنند.
1-3-3 قلمرو: قلمرو استانداردها کل کشور است، مگر آنکه در مدارک دیگری تعیین شود.
1-4 مدارك ارشادي و آموزشي
1-4-1 شرح و تفسیر
در این مدارک به شرح و بسط مدارک فني یاد شده فوق پرداخته می‌شود. بندهای مختلف مباحث مقررات ملی یا آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی بطور مشروح بررسی می‌شود و جزئیات اجرايی و طراحی برای نیل به هدف اصلی مدرک مورد بررسی، بطور کامل بیان می‌شود و از نظر خصوصیات سه‌گانه یادشده، تابع مدارک اولیه خواهد بود.
1-4-2 مدارک اقناعی
این مدارک اختصاص به ارائه راه‌کارها و راه‌حل‌های مختلف طراحی و اجرا برای حصول به هدف مدارک فنی و برآورده ساختن هر یک از بندهای آن دارد. در برخی موارد ممکن است راه‌کارهای مختلفی ارائه شود و حتی مثال‌های توضیحی نیز ذکر گردد (راهنماها از این نوع مدارک هستند). خصوصیات سه‌گانه این مدارک نیز تابع مدارک اولیه خواهد بود.
2) ضوابط کنترلی
2-1 نظامات اداری
مجموعه مدارکی هستند که ضمن فراهم ساختن ضمانت اجرایی برای مدارک فنی لازم‌الاجرا نظیر مقررات ملی ساختمان، روابط عناصر دخیل در امر ساخت و ساز و مراحل قانونی اقدامات احداث، توسعه بنا، تغییر کاربری و سایر موارد مربوط به ساختمان را بیان می‌کنند. بخشی از نظامات اداری ممکن است به عنوان مقررات ملی ساختمان ملحوظ شود.
2-1-1 حدود تفصیل: نظامات اداری بطور تفصیلی تهیه می‌شود، به نحوی که کلیه روابط و ضوابط قانونی در آن تعیین شده باشد.
2-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: این مدارک نه تنها لازم‌الاجرا هستند، بلکه خود ناظر بر اجرای سایر مدارک لازم‌الاجرا نیز می‌باشند، بنابراین جزء مدارک اجباری هستند.
2-1-3 قلمرو: قلمرو نظامات اداری کل کشور است و در صورت لزوم مقررات منطقه‌ای ویژه‌ای نیز با توجه به مسائل اقلیمی، اقتصادی و نظایر آن پیش‌بینی خواهد شد.
2-2 فهرستهای بازبینی (چک لیستها)
برگهایی هستند که بطور خلاصه چگونگی اجرای هر یک از مدارک لازم‌الاجرا و کاربرد بندهای آن در طراحی، اجرا و... ساختمان در آنها ذکر می‌شود. بررسی، عمدتاً جنبه پاسخگویی به خواسته فهرست را دارد.
2-1-1 حدود تفصیل: فهرستهای بازبینی بصورت اختصاری تهیه می‌شود و حداکثر از چند برگ تجاوز نمی‌کند، اما دامنه وسعت محتوای آنها، کل مدارکی است که کنترل آن مورد نظر است.
2-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: این امر برای فهرست بازبینی هر یک از مدارک فنی توسط نظامات اداری مشخص می‌شود. اما فهرستهای بازبینی عموماً اجباری هستند.
2-1-3 قلمرو: قلمرو فهرستهای بازبینی قلمرو مدارک اصلی آنهاست.
2-3 استانداردهای ترسیم و ارائه مدارک ساختمانی
این استانداردها، روشهای ترسیم و ارائه نقشه‌ها و مشخصات مختلف و ارائه سایر مدارک ساختمانی از جمله دفترچه‌های محاسبات و گزارشهای فنی مانند گزارش مکانیک خاک را یکسان می‌سازد.
2-3-1 حدود تفصیل: این حدود در مورد استانداردهای یادشده به گونه‌ای است که کلیه ترسیمات، نقشه‌ها و مدارک را پوشش دهد. به عبارت دیگر باید کاملاً تفصیلی باشد.
2-3-2 اجبار یا اختیار در استفاده: به لحاظ لزوم رعایت رویه واحد در ارائه نقشه‌ها، مشخصات و مدارک فنی ساختمان، رعایت این استانداردها اجباری است.
2-3-3 قلمرو: قلمرو این استانداردها کل کشور است و بر کلیه طرحها، نقشه‌ها، دفترچه‌های محاسبات و گزارشهای فنی به هر منظوری که تهیه شود حاکم می‌باشد.
• مدارک فنی
• تشخیص صلاحیت عاملان
• کنترل طراحی
• نظارت در حین اجرا
• کنترل کیفیت
• کنترل نهایی
• کنترل نحوه کاربری
مدارک فنی ساختمان بطور کلی شامل دو دسته ضوابط می‌باشد: 1ـ ضوابط فنی 2ـ ضوابط کنترلی
1) ضوابط فنی
مدارکی که اینگونه ضوابط را پیشنهاد می‌کنند، از حیث شکل و محتوا به چهار گروه تقسیم می‌شوند که مشخصات هر گروه از نظر حدود تفصیلی بودن، اجباری یا اختیاری بودن و قلمرو حوزه شمول هر یک با گروه دیگر متفاوت است.
1-1 مقررات ملی ساختمان
مجموعه ضوابطی است که به عنوان یک مبنای حداقل باید در طراحی، اجرا و نگهداری ساختمان توسط طراحان، اجراکنندگان و بهره‌برداران رعایت شود. این ضوابط بر هر گونه عملیات ساختمانی نظیر تخریب، نوسازی، تغییرکاربری، توسعه‌بنا، افزایش یا کاهش طبقات، جابجایی، تعمیر اساسی و نظایر آن حاکم است و دارای اصول مشترک و متحدالشکل در سطح کشور است که به این اعتبار به آن مقررات ملی اتلاق می‌شود. فروع تفصیلی آن ممکن است برحسب مقتضیات محلی و اقلیمی از منطقه‌ای به منطقه دیگر فرق کند.
1-1-1 حدود تفصیل: بسیار محدود است و در آن دستورالعملهای مستقیم طراحی و اجرا وجود ندارد، بلکه بصورت کاملاً اجمالی آنچه را که اجباراً باید رعایت شود ذکر می‌کند.
1-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: مقررات ملی ساختمان در قلمرو خود لازم‌الاجراست و به همین جهت لحن آن آمرانه بوده، فاقد جنبه‌های ارشادی و آموزشی است.
1-1-3 قلمرو: قلمرو مقررات ملی ساختمان کل کشور است و باید قابلیت اجرا در کلیه مناطق شهری با هر نوع وضعیت اقتصادی و نیروی انسانی را داشته باشد. لذا در این مقررات تفاوتهای اقلیمی، اقتصادی و نظایر آن باید رعایت و ملحوظ شود.
1-2 آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی
مدارکی هستند که در آنها دستورالعملهای مستقیم برای طراحی، اجرا و نگهداری ساختمانها و کیفیت فنی کارهای ساختمانی را معین می‌کنند. مشخصات آنها به شرح زیر است:
1-2-1 حدود تفصیل: این ضوابط و دستورالعملها به میزانی که اقتضای موضوع باشد، تفصیلی خواهد بود و در آنها توضیحاتی برای روشن شدن مواد و ضوابط مندرج در مقررات ملی ساختمان ارائه می‌شود.
1-2-2 اجبار یا اختیار در استفاده: آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی به خودی خود اجباری نیستند، مگر آنکه در مدارک قانونی دیگر (نظیر مقررات ملی ساختمان) به آنها ارجاع داده شود از این طریق تمام یا بخشی از آنها به میزانی که در مقررات ملی و مدارک لازم‌الاجرای دیگر ذکرشده، اجباری خواهد بود یا اینکه بنابر قانون خاصی آيین‌نامه‌ها الزامی گردند.
1-2-3 قلمرو: قلمرو حاکمیت آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی، تابع مدارک قانونی است که آنها را الزام می‌کند، در غیر اینصورت فاقد قلمرو خواهد بود.
1-3 استانداردها
استانداردها حاوی ضوابطی برای سه نوع الزام خاص می‌باشند:
الف- ارائه ضوابطی برای تعیین حداقل مرغوبیت کالاها و مواد و مصالح و اجزاء و قطعات ساختمانی
ب- ارائه روشهای آزمایش و کنترل کیفیت مواد و مصالح
ج- ارائه آیین کاربرد و نحوه استفاده از مواد و مصالح
1-3-1 حدود تفصیل: استانداردها تفصیلی‌ترین نوع مدارک فنی هستند و نباید هیچگونه سکوت و ابهامی در تعیین مشخصات کالاها و روشهای آزمایش در آنها مشاهده شود.
1-3-2 اجبار یا اختیار در استفاده: استانداردها به خودی خود اجباری نیستند، مگر آنکه مکانیزم‌های قانونی جداگانه‌ای آنها را اجباری کنند.
1-3-3 قلمرو: قلمرو استانداردها کل کشور است، مگر آنکه در مدارک دیگری تعیین شود.
1-4 مدارك ارشادي و آموزشي
1-4-1 شرح و تفسیر
در این مدارک به شرح و بسط مدارک فني یاد شده فوق پرداخته می‌شود. بندهای مختلف مباحث مقررات ملی یا آيین‌نامه‌ها و مشخصات فنی بطور مشروح بررسی می‌شود و جزئیات اجرايی و طراحی برای نیل به هدف اصلی مدرک مورد بررسی، بطور کامل بیان می‌شود و از نظر خصوصیات سه‌گانه یادشده، تابع مدارک اولیه خواهد بود.
1-4-2 مدارک اقناعی
این مدارک اختصاص به ارائه راه‌کارها و راه‌حل‌های مختلف طراحی و اجرا برای حصول به هدف مدارک فنی و برآورده ساختن هر یک از بندهای آن دارد. در برخی موارد ممکن است راه‌کارهای مختلفی ارائه شود و حتی مثال‌های توضیحی نیز ذکر گردد (راهنماها از این نوع مدارک هستند). خصوصیات سه‌گانه این مدارک نیز تابع مدارک اولیه خواهد بود.
2) ضوابط کنترلی
2-1 نظامات اداری
مجموعه مدارکی هستند که ضمن فراهم ساختن ضمانت اجرایی برای مدارک فنی لازم‌الاجرا نظیر مقررات ملی ساختمان، روابط عناصر دخیل در امر ساخت و ساز و مراحل قانونی اقدامات احداث، توسعه بنا، تغییر کاربری و سایر موارد مربوط به ساختمان را بیان می‌کنند. بخشی از نظامات اداری ممکن است به عنوان مقررات ملی ساختمان ملحوظ شود.
2-1-1 حدود تفصیل: نظامات اداری بطور تفصیلی تهیه می‌شود، به نحوی که کلیه روابط و ضوابط قانونی در آن تعیین شده باشد.
2-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: این مدارک نه تنها لازم‌الاجرا هستند، بلکه خود ناظر بر اجرای سایر مدارک لازم‌الاجرا نیز می‌باشند، بنابراین جزء مدارک اجباری هستند.
2-1-3 قلمرو: قلمرو نظامات اداری کل کشور است و در صورت لزوم مقررات منطقه‌ای ویژه‌ای نیز با توجه به مسائل اقلیمی، اقتصادی و نظایر آن پیش‌بینی خواهد شد.
2-2 فهرستهای بازبینی (چک لیستها)
برگهایی هستند که بطور خلاصه چگونگی اجرای هر یک از مدارک لازم‌الاجرا و کاربرد بندهای آن در طراحی، اجرا و... ساختمان در آنها ذکر می‌شود. بررسی، عمدتاً جنبه پاسخگویی به خواسته فهرست را دارد.
2-1-1 حدود تفصیل: فهرستهای بازبینی بصورت اختصاری تهیه می‌شود و حداکثر از چند برگ تجاوز نمی‌کند، اما دامنه وسعت محتوای آنها، کل مدارکی است که کنترل آن مورد نظر است.
2-1-2 اجبار یا اختیار در استفاده: این امر برای فهرست بازبینی هر یک از مدارک فنی توسط نظامات اداری مشخص می‌شود. اما فهرستهای بازبینی عموماً اجباری هستند.
2-1-3 قلمرو: قلمرو فهرستهای بازبینی قلمرو مدارک اصلی آنهاست.
2-3 استانداردهای ترسیم و ارائه مدارک ساختمانی
این استانداردها، روشهای ترسیم و ارائه نقشه‌ها و مشخصات مختلف و ارائه سایر مدارک ساختمانی از جمله دفترچه‌های محاسبات و گزارشهای فنی مانند گزارش مکانیک خاک را یکسان می‌سازد.
2-3-1 حدود تفصیل: این حدود در مورد استانداردهای یادشده به گونه‌ای است که کلیه ترسیمات، نقشه‌ها و مدارک را پوشش دهد. به عبارت دیگر باید کاملاً تفصیلی باشد.
2-3-2 اجبار یا اختیار در استفاده: به لحاظ لزوم رعایت رویه واحد در ارائه نقشه‌ها، مشخصات و مدارک فنی ساختمان، رعایت این استانداردها اجباری است.
2-3-3 قلمرو: قلمرو این استانداردها کل کشور است و بر کلیه طرحها، نقشه‌ها، دفترچه‌های محاسبات و گزارشهای فنی به هر منظوری که تهیه شود حاکم می‌باشد.
مشخصات مدارک فنی در بخش ساختمان
| قلمرو و حوزه شمول | اجبار یا اختیار در استفاده | حدود تفصیل | عنوان | گـــروه |
| کل کشور | لازم‌الاجرا | بسیار محدود | مقررات ملی ساختمان | ضوابـــــط فـــــنــــی |
| تابع وضعیت الزام | در صورت ارجاع از طریق مقررات ملی یا قانون خاص | به اقتضای موضوع نامحدود | آیین‌نامه‌ها و مشخصات فنی | |
| کل کشور | اجباری یا اختیاری(تشویقی) با توجه به مصوبه هر استاندارد | کاملاً تفصیلی و بدون هیچگونه سکوت و ابهام | استانداردها | |
| تابع مدارک اصلی | اختیاری | کاملاً تفصیلی با ذکر جزئیات | مدارک ارشادی و آموزشی (شرح و تفسير، مدارك اقناعي) | |
| کل کشور و در حکم قانون | لازم‌الاجرا | کاملاً تفصیلی | نظامات اداری | ضوابط کـنـتــرلی |
| تابع مدرک اصلی | اجباری | مختصر در محدوده کل مدرک اصلی | فهرستهای بازبینی (چک لیستها) | |
| کل کشور | اجباری | تفصیلی | استانداردهای ترسیم و ارائه مدارک ساختمانی |
+ نوشته شده در چهارشنبه چهاردهم بهمن ۱۳۸۸ ساعت 23:40 توسط مهندس میلاد.باری پور
|